Interview Orwa Nyrabia

Artistiek directeur IDFA

Rijk aanbod aan documentaires uit de hele wereld

De kwaliteit van de films op de 34e editie van IDFA, het grootste en invloedrijkste festival voor documentairefilms, ligt dit jaar hoger dan in voorgaande jaren, aldus artistiek directeur Orwa Nyrabia.

Uit meer dan drieduizend inzendingen hebben artistiek directeur Orwa Nyrabia en zijn team er de afgelopen maanden zo’n tweehonderdvijftig geselecteerd voor de 34e editie van het International Documentary Filmfestival Amsterdam, kortweg IDFA. “Dat betekende in de afgelopen maanden dagelijks tien tot twaalf uur film kijken.” 

Het festival vindt in 2021 plaats van 17 tot en met 28 november met voorstellingen in theaters in heel Amsterdam; verder is dagelijks minimaal één van die voorstellingen online te volgen, inclusief het interactieve gedeelte na afloop.

IDFA Orwa Nyrabia

Althans: als de pandemie dat toelaat. Vorig jaar kon het festival als gevolg van het coronavirus slechts mondjesmaat bezoekers verwelkomen en vond het grotendeels online plaats. Hopelijk is dat dit jaar anders, zegt Orwa. “Een festival is bedoeld om mensen te ontmoeten en een artistieke ervaring te delen. De meeste films komen ook het beste tot hun recht in een filmtheater.” Het laat onverlet dat online voorstellingen een plek hebben en houden bij IDFA. 

We blijven de mogelijkheden verkennen van technologie, als aanvulling op persoonlijke ontmoetingen.

Artistieke reflectie
In oktober presenteert het festival het programma. Wat kunnen bezoekers aan het festival verwachten als ze een voorstelling bezoeken? “Een artistieke reflectie op de werkelijkheid met beeld en geluid”, aldus Orwa. “Zo open is het.” Het zorgt voor een breed scala aan documentaires in uiteenlopende genres. 

Vergelijk bijvoorbeeld de films die te zien zijn in verschillende programmaonderdelen van het festival. “Liefhebbers van klassiek gemaakte sterke, goede documentairefilms raad ik de International Competition aan. Wie meer van artistiek avontuur houdt en benieuwd is hoe filmmakers de grenzen van documentairekunst verkennen vindt eerder iets van zijn gading in de nieuwe Envision Competition. Ben je meer geïnteresseerd in een journalistieke aanpak? Kies dan een film uit de Frontlight-sectie.”

IDFA DocLab

Amsterdam, global village
Andere onderdelen zijn onder meer DocLab voor producties die gebruikmaken van digitale technologie en interactieve media, Luminous met films die menselijke relaties verbeelden en IDFA on Stage met live-evenementen die de ruimte tussen documentaire en podiumkunst aftasten. Verder zijn er speciale programma’s rond het werk van filmmakers Hito Steyerl en Artavazd Pelechian die hun sporen in de documentairewereld ruimschoots hebben verdiend. Ook is er een eerbetoon aan Johan van der Keuken: het is 25 jaar geleden dat zijn film Amsterdam, global village in première ging. Hierin schetst Van der Keuken in vier uur een portret van Amsterdam en hoe inwoners uit verschillende windstreken er samenleven.

Orwa is sinds 2018 directeur van het festival. Voor die tijd was hij zelf filmmaker, producent en, met zijn vrouw Diana El Jeiroudi initiatiefnemer van Dox Box, een filmfestival in zijn geboorteland Syrië met IDFA als grote voorbeeld. Mist hij het filmmaken niet? “Ik vind wat ik nu doe leuk.”

De documentairewereld is veranderd onder invloed van het groeiende aantal kijkers wereldwijd, signaleert hij. “Dit heeft bijvoorbeeld de interesse aangewakkerd van streaming platforms voor het financieren en aankopen van documentaires. Daarnaast programmeren filmtheaters steeds meer documentaires. Ook in bijvoorbeeld Nederland met zijn sterke traditie zijn in bioscopen veel meer documentaires te zien dan tien of vijftien jaar terug.”

Alle facetten van de werkelijkheid
Voor Orwa is de groeiende belangstelling onderdeel van de tijdgeest waarin toeschouwers de werkelijkheid willen ontdekken en verkennen. De uitdaging is om die werkelijkheid in al haar facetten en vanuit verschillende gezichtspunten te laten zien in documentaires, vervolgt hij. 

Het gevaar bestaat dat streaming platforms, filmdistributiemaatschappijen en kabelnetwerken vooral investeren in documentaires waarvan zij verwachten dat die bij het publiek in de smaak vallen, met gestroomlijnde films tot gevolg die hoofdzakelijk één perspectief belichten.

Met IDFA wil Orwa tegenwicht bieden aan deze tendens. “Als kunst wordt gemaakt publiek te trekken, dan verliezen we de mogelijkheid om iets nieuws te leren en om te ontdekken dat we het bij het verkeerde eind hebben.” Voor een variëteit aan perspectieven is het onder meer noodzakelijk dat jonge, startende filmmakers kansen krijgen, vindt Orwa. Zelfs voor nieuwelingen in welvarende landen is dat moeilijk, zegt hij, laat staan voor filmmakers in minder rijke landen. 

Andere invalshoek
In veel niet-westerse landen is het sowieso lastig documentaires te maken. Dat dit wél gebeurt is belangrijk voor een andere kijk en invalshoek, benadrukt Orwa. “Het maakt uit of een filmmaker uit het land zelf een onderwerp belicht of dat iemand van buiten dat doet. Ik geloof niet dat er één objectieve kijk op de werkelijkheid bestaat.” Met het Bertha Fund geeft IDFA jaarlijks financiële steun voor de totstandkoming van zo’n dertig documentaires van filmmakers uit niet-westerse landen. Die gaan vervolgens op IDFA in première. Orwa is van mening dat documentaires de wereld kunnen veranderen. Geleidelijk, stapje voor stapje. 

Het is niet zo dat kijkers nadat ze een documentaire hebben gezien direct hun gedrag aanpassen. Een documentaire is een kunstuiting, geen instrument voor politiek activisme. Ze zijn er niet om de uitslag van de komende verkiezingen te beïnvloeden, wel om kijkers aan het denken te zetten en zo bij te dragen aan veranderingen die beklijven.

Impact
Een vertoning op IDFA heeft impact. “Het is het grootste en meest invloedrijke documentairefestival in de wereld.” Dat geeft het festival autoriteit en macht, beseft Orwa. Daarmee ligt er ook een grote verantwoordelijkheid op de schouders van het festival, vindt hij, zowel richting filmmakers als richting kijkers. 

“Als we een productie selecteren van een jonge filmmaker, dan lanceren we diens carrière. Een vertoning op IDFA garandeert wereldwijde bekendheid. Als een film buiten de selectie valt, dan stellen we die lancering uit.”

IDFA

Een eenvoudige graadmeter voor de grootte van IDFA is het aantal bezoekers. In 2019, het jaar voor de pandemie, waren dat er bijna driehonderdduizend, meer dan twee keer zoveel als willekeurig welk ander documentairefestival. Hoeveel bezoekers IDFA dit jaar kan trekken hangt af van de coronamaatregelen die in november gelden. Hoewel Orwa trots is op de vele bezoekers, ziet hij verdere groei van de aantallen of economische groei allerminst als belangrijkste maatstaf voor het succes van IDFA. “Het is een van de elementen. Als we groei vooropstellen, wat is dan ons volgende doel? We zijn al veruit het grootste festival. Ik wil onze doelgroepen, filmmakers en filmliefhebbers nog beter kunnen bedienen.”

Honderden documentaires online
Liefhebbers kunnen het hele jaar door documentaires bekijken die tijdens eerdere edities van IDFA op het programma stonden. Zo staan op de website meer dan duizend films, waarvan zo’n vijfhonderd gratis.

We bieden de films aan, maar hopen dat niemand zich verplicht voelt alles te bekijken. Het is een kans om kennis te maken met documentaires die iets kunnen leren, je kunnen verrijken, die stof tot nadenken geven.

Voor wie moeite heeft een keuze te maken, hebben programmeurs tips opgesteld. Bij de komende editie kan de indeling in programmaonderdelen bezoekers helpen een film te selecteren die hen aanspreekt, denkt Orwa.

Meer goede films
De pandemie heeft de inzendingen voor het festival beïnvloed. “Meerdere serieuze en veeleisende filmmakers hebben gewacht met inzenden. Het vooruitzicht dat hun films mogelijk hun première zouden beleven op internet weerhield hen daarvan. Zij hebben hard gewerkt aan beeld en geluid voor een gezamenlijke ervaring onder omstandigheden die zo optimaal mogelijk zijn – de bioscoopzaal. Velen konden het niet verkroppen als kijkers zich zouden moeten behelpen met een laptop in hun huiskamer. Het gevolg is dat we dit jaar veel meer goede films hebben.”

Orwa Nyrabia


Hechte samenwerking

IDFA en InsingerGilissen hebben vanuit een gedeelde liefde voor de documentaire al jarenlang een hechte samenwerking. Dat levert telkens weer een mooi programma op tijdens het festival, maar het zorgt er ook voor dat IDFA zich kan blijven ontwikkelen tot een plek waar je blik wordt verruimd door documentaires én ontmoetingen met filmmakers.

Joe's violin


Documentaires Speciaal geselecteerd voor u

Om alvast in de stemming te komen voor het festival heeft IDFA speciaal voor u als InsingerGilissen relatie een set documentaires geselecteerd die u online kunt bekijken.

Bekijk de documentaires
Steun IDFA


Voor IDFA is de steun van donateurs onmisbaar

Het festival wordt maar voor een relatief klein deel gefinancierd uit subsidies. Er zijn verschillende mogelijkheden om IDFA te ondersteunen.

Lees meer hierover